محمّد تقي الكاشاني الطهراني « 1 » معاصر شيخ ما محدّث نورى رحمه اللّه ، از مشاهير علما و مشايخ است و در حديث و تفسير و فقه و كلام و ساير علوم به مقامى رسيده . و آن جناب را مصنفات بسيار است ؛ مانند سفينة النجاة در فقه ، و هداية الطالبين ، و بحر الفوائد ، و جامع المواعظ ، و رسالهء ردّ نصارى ، و توضيح الآيات ، و وسيلة النجاة ، و نجم الهدايه و غير ذلك . بدان‌كه ، اين بزرگوار غير از ميرزا محمد تقى كاشانى است كه ملقب به « لسان الملك » « 2 » و متخلص به « سپهر » است كه در نويسندگى و سخنورى بحر زخّار و سپهرى دوّار بوده چنان كه از مطالعهء كتاب ناسخ التواريخ او معلوم مىشود كه در چه مرتبه از احاطه و طول باع و فصاحت و بلاغت و كثرت اطلاع بوده ، در 17 ع 2 سنه 1297 در تهران وفات كرد . و آن جناب را دو پسر بود دانشور كه كمالات پدر را ارث برده و به شغل پدر پرداخته : يكى جناب ميرزا هدايت اللّه لسان الملك ؛ ثانى ديگر معتمد الخاقان ميرزا عباسقلى خان سپهر . محمّد تقي الگلپايگاني « 3 » عالم فاضل ربّانى زاهد ، استاد صاحب « كمله » في العلم الإلهي ، قال - سلّمه اللّه :

--> ( 1 ) . ر . ك : الأعلام ، ج 6 ، ص 288 ؛ علماء معاصرين ، ص 342 ؛ الذريعه ، ج 2 ، ص 499 ؛ معجم رجال الفكر و الادب فى النجف ، ص 361 ؛ خاتمه هداية الطالبين ، چاپ سال 1307 ه . ق . ؛ مؤلفين كتب چاپى ، ج 2 ، ص 212 ؛ هدية العارفين ، ج 2 ، ص 292 ( 2 ) . در مورد صاحب ناسخ التواريخ ر . ك : تاريخ كاشان ، ص 374 ، 547 ؛ اعيان الشيعه ، ج 9 ، ص 194 ؛ يادداشتهاى قزوينى ، ص 149 ؛ رجال بامداد ، ج 3 ، ص 319 ؛ فرهنگ سخنوران ، ص 260 ؛ الذريعه ، ج 3 ، ص 81 ، ج 9 ، ص 429 و ج 7 ، ص 27 ؛ معجم المؤلفين العراقيين ، ج 9 ، ص 132 ؛ لغت‌نامه دهخدا ، « سپهر » ، ص 283 ؛ مشاهير شعراء الشيعه ، ج 4 ، ص 127 ( 3 ) . شيفتگان دانش ؛ مع علماء النجف ، ج 1 ، ص 670 ؛ مرزداران فقاهت ، ص 214 ؛ شرح حال دانشمندان گلپايگان ، ج 1 ، ص 78 ؛ اعيان الشيعه ، ج 9 ، ص 193 ؛ معجم رجال الفكر و الادب فى النجف ، ج 3 ، ص 1112 ؛ معارف الرجال الاجازة الكبيرهء جزائرى ، ص 18 ؛ معجم المؤلفين ، ج 9 ، ص 132 ؛ معجم مؤلفى الشيعه ، ص 364 ؛ گنجينه دانشمندان ، ج 7 ، ص 499 ؛ تاريخ بروجرد ، ج 2 ، ص 341